About the authors
Темирбекова Сайкал Нурлановна, младший научный сотрудник Национального института общественного здоровья, врач-эпидемиолог, Бишкек, Кыргызская Республика
Нурматов Зуридин Шарипович, доктор медицинских наук, руководитель Научно-практического центра по контролю вирусных инфекций Национального института общественного здоровья, Бишкек, Кыргызская Республика
Суранбаев Султан Турусбекович, ведущий специалист отдела управления профилактики инфекционных и паразитарных заболеваний и эпиднадзора (УПИиПЗЭ) Департамента профилактики заболеваний и государственного санитарно-эпидемиологического надзора, Бишкек, Кыргызская Республика
Temirbekova Saikal Nurlanovna, Junior Researcher, National Institute of Public Health, Epidemiologist, Bishkek, Kyrgyz Republic
Nurmatov Zuridin Sharipovich, Doctor of Medical Sciences, Senior Researcher, Head of the Scientific and Practical Center for the Control of Viral Infections of the National Institute of Public Health, Bishkek, Kyrgyz Republic
Suranbaev Sultan Turusbekovich, leading specialist of the Department of Prevention of Infectious and Parasitic Diseases and Epidemiological Surveillance (IPPDES) of the Department of Disease Prevention and State Sanitary and Epidemiological Surveillance, Bishkek, Kyrgyz Republic
Темирбекова Сайкал Нурлановна, Коомдук саламаттыкты сактоо боюнча улуттук институттун кенже илимий кызматкери, эпидемиолог, Бишкек, Кыргыз Республикасы
Нурматов Зуридин Шарипович, медицина илимдеринин доктору, Коомдук саламаттыкты сактоо боюнча улуттук институттун вирустук инфекцияларды көзөмөлдөө боюнча илимий-практикалык борборунун башчысы, Бишкек, Кыргыз Республикасы
Суранбаев Султан Турусбекович, Жугуштуу жана мите оорулардын алдын алуу жана эпидемиологиялык көзөмөлдөө бөлүмүнүн жетектөөчү адиси, Оорулардын алдын алуу жана мамлекеттик санитардык-эпидемиологиялык көзөмөлдөө департаменти, Бишкек, Кыргыз Республикасы
References
1. Айдаралиев А.А. Нормативно-правовые основы профилактики и контроля вирусных гепатитов в Кыргызской Республике /А.А. Айдаралиев, И.М. Акматов, А.Т. Маткеримов // Здравохранения Кыргызстана. – Бишкек, 2023. – № 1. – С 60-69.
2. Балаян М.С. Энциклопедический словарь – вирусные гепатиты / М.С. Балаян, М.И. Михайлов. – М., 1999. – 304 с. № 1. – С 64-69.
3. Кроткова Е.Н. Вопросы оптимизации вакцинопрофилактики HBV-инфекции среди детей и взрослых / Е.Н. Кроткова, В.М. Цыркунов, П.В. Старченко // Журнал Гродненского государственного медицинского университета. –Беларусь,2017. – С 152-161.
4. Лухверчик Л.Н. Роль вируса гепатита В в этиологии острых вирусных гепатитов на территории Кыргызстана / Л.Н. Лухверчик, Г.И. Алаторцева, Л.Н. Нестеренко, М.И. Михайлов //Здравоохранение Кыргызстана. – Бишкек, 2018. – № 2. С 152-161.
5. Ниязалиева М.С. Характеристика эпидемического процесса вирусного гепатита В в Кыргызской Республике / М.С. Ниязалиева // Здравоохранение Кыргызстана. – Бишкек, 2022. – № 1. – С 109-113.
6. Раков А.Л. Актуальные проблемы гепатологии: эпидемиология вирусных гепатитов / А.Л. Раков, Ю.В. Лобзин, В.В Гор баков // Военно-медицинского журнала и др. – М., 2002. – 96 с.
7. Темирбекова С.Н. Оценка эффективности вакцинации против гепатита В в Кыргызской Республике»/ С.Н. Темирбекова, З.Ш. Нурматов // Здравоохранение Кыргызстана. – Бишкек, 2025. – № 1. – С 34,37,38.
8. Шахгильдян И.В. Парентеральные вирусные гепатиты (эпидемиология, диагностика, профилактика) / И.В. Шахгильдян, М.И. Михайлов, Г.Г. Онищенко. – М., 2003. – 384 с.
9. Вирусный гепатит: информационный бюллетень о Целях в области устойчивого развития (ЦУР): задачи, связанные со здоровьем. Всемирная организация здравоохранения. Европейское региональное бюро. https://iris.who.int/handle /10665/340891 (дата обращения: 2018)
10. Всемирном саммите по гепатиту/Пресс-релиз / ВОЗ бьет тревогу: вирусные гепатиты ежедневно уносят 3500 жизней, 2024 г.9 апреля, Женева, Швейцария [Электронный ресурс]. – Режим доступа: https://www.who.int/ru/news/item/09-04- 2024-who-sounds-alarm-on-viral-hepatitis-infections-claiming-3500-lives-each-day (дата обращения: 09.04.2024)
11. Клинический протокол “Диагностика и лечение пациентов (взрослое население) с хроническими вирусными гепатитами B и C”: постановление Министерства здравоохранения Республики Беларусь, 19 марта 2019 г., № 19 // Национальный правовой Интернет-портал Республики Беларусь. – 2019. – № 8/34091. http://pravo.by/upload/docs/op/W21934091p_ 15577 81200.pdf. (дата обращения: 19.02.2019)
12. Страновой отчет о достигнутом прогрессе в осуществлении в глобальных мер в ответ на ВИЧ инфекцию (Кыргызская Республика] от 31марта 2012 г. - Режим доступа: http://www.unaids.org/sites/default/files/country/documents/ce_KG Narra- tive_ Report_O.pdf (дата обращения: 15.04.2015)
13. Национальный статистический комитет Кыргызской Республики https://stat.gov.kg/ru/statistics/naselenie/ (дата обращения: 10.08.2025)
1. Aidaraliev A.A. Regulatory framework for the prevention and control of viral hepatitis in the Kyrgyz Republic / A.A. Aidaraliev, I.M. Akmatov, A.T. Matkerimov // Healthcare of Kyrgyzstan. - Bishkek, 2023. - No. 1. - P. 60-69.
2. Balayan M.S. Encyclopedic dictionary - viral hepatitis / M.S. Balayan, M.I. Mikhailov. - Moscow, 1999. - 304 p. No. 1. - P. 64-69.
3. Krotkova E.N. Issues of optimization of vaccination prophylaxis of HBV infection among children and adults / E.N. Krotkova, V.M. Tsyrkunov, P.V. Starchenko // Journal of the Grodno State Medical University. – Belarus, 2017. – P. 152-161.
4. Lukhverchik L.N. The Role of Hepatitis B Virus in the Etiology of Acute Viral Hepatitis in Kyrgyzstan / L.N. Lukhverchik, G.I. Alatortseva, L.N. Nesterenko, M.I. Mikhailov // Healthcare of Kyrgyzstan. – Bishkek, 2018. – No. 2. P. 152-161.
5. Niyazalieva M.S. Characteristics of the Epidemiological Process of Viral Hepatitis B in the Kyrgyz Republic / M.S. Niyazalieva // Healthcare of Kyrgyzstan. – Bishkek, 2022. – No. 1. – P. 109-113.
6. Rakov A.L. Actual Problems of Hepatology: Epidemiology of Viral Hepatitis / A.L. Rakov, Yu.V. Lobzin, V.V. Gorbakov // Military Medical Journal, etc. – Moscow, 2002. – 96 p.
7. Temirbekova S.N. Evaluation of the Effectiveness of Hepatitis B Vaccination in the Kyrgyz Republic / S.N. Temirbekova, Z.Sh. Nurmatov // Healthcare of Kyrgyzstan. – Bishkek, 2025. – No. 1. – pp. 34, 37, 38.
8. Shakhgildyan I.V. Parenteral Viral Hepatitis (Epidemiology, Diagnostics, Prevention) / I.V. Shakhgildyan, M.I. Mikhailov, G.G. Onishchenko. – Moscow, 2003. – 384 p.
9. Viral Hepatitis: Fact Sheet on the Sustainable Development Goals (SDGs): Health-Related Targets. World Health Organization. Regional Office for Europe. https://iris.who.int/handle/10665/340891 (Accessed 2018)
10. World Hepatitis Summit/Press Release/WHO Sounds the Alarm: Viral Hepatitis Claims 3,500 Lives Every Day, April 9, 2024, Geneva, Switzerland [Electronic resource]. – Available at: https://www.who.int/ru/news/item/09-04-2024-who-sounds-alarm-on-viral-hepatitis-infections-claiming-3500-lives-each-day (Accessed: 09.04.2024)
11. Clinical protocol “Diagnosis and treatment of patients (adult population) with chronic viral hepatitis B and C”: Resolution of the Ministry of Health of the Republic of Belarus, March 19, 2019, No. 19 // National Legal Internet Portal of the Republic of Belarus. – 2019. – No. 8/34091. http://pravo.by/upload/docs/op/W21934091p_ 15577 81200.pdf. (Accessed: 19.02.2019)
12. Country Progress Report on the Global HIV Response (Kyrgyz Republic) dated 31 March 2012 - Available at: http://www.unaids.org/sites/default/files/country/documents/ce_KG Narrative_Report_O.pdf (Accessed: 15.04.2015)
13. National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic https://stat.gov.kg/ru/statistics/naselenie/ (Accessed: 10.08.2025)
1. Айдаралиев А.А. Кыргыз Республикасында вирустук гепатиттин алдын алуу жана ага каршы күрөшүү боюнча ченемдик укуктук база / А.А. Айдаралиев, И.М.Акматов, А.Т. Маткеримов // Кыргызстандын саламаттыкты сактоосу. - Бишкек, 2023. - № 1. - С. 60-69.
2. Балаян М.С. Энциклопедиялык сөздүк – вирустук гепатит / М.С. Балаян, М.И. Михайлов. – Москва, 1999. – 304 б. № 1. - С. 64-69.
3. Кроткова Е.Н. Балдар жана чоңдор арасында ВГВ инфекциясынын вакцинациялык профилактикасын оптималдаштыруу маселелери / Е.Н. Кроткова, В.М. Цыркунов, П.В. Старченко // Гродно мамлекеттик медициналык университетинин журналы. – Беларусь, 2017. – С. 152-161.
4. Лухверчик Л.Н. Кыргызстандагы курч вирустук гепатиттин этиологиясындагы В гепатитинин вирусунун ролу / Л.Н. Лухверчик, Г.И. Алаторцева, Л.Н. Нестеренко, М.И. Михайлов // Кыргызстандын саламаттыкты сактоосу. – Бишкек, 2018. – № 2. Б. 152-161.
5. Ниязалиева М.С. Кыргыз Республикасындагы В вирустук гепатитинин эпидемиологиялык процессинин мүнөздөмөсү / М.С. Ниязалиева // Кыргызстандын саламаттыкты сактоосу. – Бишкек, 2022. – № 1. – Б. 109-113.
6. Раков А.Л. Гепатологиянын актуалдуу маселелери: вирустук гепатиттин эпидемиологиясы / А.Л. Раков, Ю.В. Лобзин, В.В. Горбаков // Аскердик медициналык журнал ж.б. – Москва, 2002. – 96 б.
7. Темирбекова С.Н. Кыргыз Республикасында В гепатитине каршы эмдөөнүн натыйжалуулугун баалоо / С.Н. Темирбекова, З.Ш. Нурматов // Кыргызстандын саламаттыкты сактоосу. – Бишкек, 2025. – № 1. – 34, 37, 38-беттер.
8. Шахгильян И.В. Парентералдык вирустук гепатит (эпидемиология, диагностика, алдын алуу) / И.В. Шахгильян, М.И. Михайлов, Г.Г. Онищенко. – Москва, 2003. – 384 б.
9. Вирустук гепатит: Туруктуу өнүктүрүү максаттары (ТӨМ) боюнча маалымат баракчасы: ден соолукка байланыштуу максаттар. Дүйнөлүк саламаттыкты сактоо уюму. Европа боюнча аймактык кеңсе. https://iris.who.int/handle/10665/340891 (Кирүү убактысы: 2018)
10. Дүйнөлүк гепатит саммити/Басма сөз билдирүүсү/ДССУ коңгуроо кагат: Вирустук гепатит күн сайын 3500 адамдын өмүрүн алат, 2024-жылдын 9-апрели, Женева, Швейцария [Электрондук ресурс]. – Бул жерден жеткиликтүү: https://www.who.int/ru/news/item/09-04-2024-who-sounds-alarm-on-viral-hepatitis-infections-claiming-3500-lives-each-day (Кирүү убактысы: 09.04.2024)
11. Клиникалык протокол «Өнөкөт вирустук гепатит В жана С менен ооругандарды (чоңдорду) диагностикалоо жана дарылоо»: Беларусь Республикасынын Саламаттыкты сактоо министрлигинин токтому, 2019-жылдын 19-марты, № 19 // Беларусь Республикасынын Улуттук укуктук интернет порталы. – 2019. – № 8/34091. http://pravo.by/upload/docs/op/W21934091p_ 15577 81200.pdf. (Кирүү күнү: 19.02.2019)
12. 2012-жылдын 31-мартындагы ВИЧке каршы глобалдык күрөш боюнча өлкөнүн прогресси жөнүндө отчет (Кыргыз Республикасы) - Бул жерден жеткиликтүү: http://www.unaids.org/sites/default/files/country/documents/ce_KG Narrative_Report_O.pdf (Кирүү күнү: 15.04.2015)
13. Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитети https://stat.gov.kg/ru/statistics/naselenie/ (Кирүү күнү: 10.08.2025)